Weerstand als kracht

Verandering en weerstand gaan hand in hand. Voor iedere aanzet tot verandering is er wel ergens een tegenkanting. Dat kan soms lastig zijn. Misschien ben je zelf een leidinggevende en vind je die weerstand bij elk nieuw initiatief best vermoeiend. Of je bent een werknemer die moeite heeft met collega’s die zich verzetten tegen wijzigingen binnen de organisatie. Maar kunnen we ook vanuit een ander perspectief kijken naar weerstand bij verandering?

Van obstakel tot wegwijzer

Om te begrijpen hoe we nu omgaan met het concept ‘weerstand’, moeten we eerst even de geschiedenis in duiken. Meer bepaald tot halverwege de twintigste eeuw. Toen zagen de eerste professionele theorieën over change management het daglicht. Een van de pioniers op dit vlak was Kurt Lewin, die in de jaren 1940 Unfreeze, Change, Refreeze schreef, een veranderingsmodel in drie stappen dat een analyse en methodiek bood voor organisaties en bedrijven.

De modellen van toen zagen verandering als iets structureels en waren zelden begaan met de mensen in een organisatie. Weerstand werd voornamelijk gekaderd als een obstakel, een lastige horde waar je nu eenmaal overheen moest. In het Engels wordt de term overcoming resistance al snel gemeengoed en het onderwerp van heel wat boeken, essays en lezingen.

In 1999 publiceren Eric Dent en Susan Goldberg hun baanbrekende studie Challenging “Resistance to Change”. Hierin weerleggen ze het idee dat weerstand een obstakel is en bieden ze een andere visie op verandering. Dent en Goldberg stellen vast dat mensen zich niet zozeer verzetten tegen de verandering op zich, maar eerder tegen het verlies van status, van betekenis, van zekerheid. Achter de weerstand zit vaak angst:

• door onzekerheid over hun eigen job
• voor de werkdruk
• om niet gehoord te worden

Dat zijn terechte maar ook complexe of confronterende argumenten. Het is vaak makkelijker om te zeggen “Frank is weer moeilijk aan het doen” dan om die onderliggende angst te benoemen. Nochtans kan dat je organisatie op lange termijn veel meer opleveren.

Case: het verhaal van J.C. Penney

Een mooi voorbeeld van waarom je de weerstand van je medewerkers maar beter serieus neemt, is het verhaal van J.C. Penney, een Amerikaanse warenhuisketen die werd opgericht in 1902. In 2011 bevond de keten zich in een lastige situatie: het digitale tijdperk en het gewijzigde consumentengedrag dwongen de Amerikaanse gigant tot verandering. Ron Johnson, die nog als leidinggevende bij Apple had gewerkt, kreeg de opdracht om het tij te keren. Wat er nadien volgde, is een ongezien staaltje van hoe het niet moet.

Johnson wou het bedrijf omvormen tot de Apple van de warenhuisketens, met een strakke en moderne look. Hij stuitte onder meer op weerstand van de medewerkers, die beseften dat het cliënteel van J.C. Penney niet zat te wachten op zo’n koerswijziging. Luisterde Johnson naar de ‘weerstand’ van het personeel? Je kunt het antwoord ongetwijfeld al raden: neen.

Meer zelfs, hij en zijn team negeerden die weerstand niet alleen, de medewerkers werden weggezet als domme, vastgeroeste fossielen. Volgens verschillende bronnen werd het personeel DOPES genoemd, wat staat voor Dumb, old Penney’s employees. Dom, oud personeel van Penney, dus. 

Maar de cijfers logen er niet om: zelden kelderden de resultaten van een warenhuisketen sneller dan die van J.C. Penney. Aan het einde van 2012, na Johnsons eerste volledige jaar als CEO, was verkoop met gemiddeld 25% gedaald vergeleken met het jaar voordien. Het bedrijf incasseerde een verlies van één miljard dollar en de aandelen verloren veel van hun waarde.

Het verhaal van J.C. Penney is een schoolvoorbeeld van hoe je veranderingen vooral niet moet doorvoeren. Johnson kwam met zijn eigen team en eigen ideeën en had geen interesse in de geschiedenis van het bedrijf, het klantenprofiel, de huisstijl, de expertise die er al was en de manier van werken. Bekwaam personeel werd ontslagen, marktonderzoek was niet nodig en verandering werd van bovenaf opgelegd. Kritische tegenstemmen en bezorgde opmerkingen werden weggezet als weerstand van een stel oude bedrijfsfossielen. 

Van weerstand naar winst

Ondertussen is het wel duidelijk dat weerstand niet de vijand is van verandering, maar een cruciaal onderdeel van het proces. Want bijna altijd zit er een waardevolle gedachte of een betekenisvol gevoel achter. Wil dat zeggen dat je nooit eens een brompot in je team kunt hebben die vooral wil dat alles hetzelfde blijft uit gemakzucht? Absoluut niet, maar in de grote meerderheid van de gevallen is weerstand een waardevol en essentieel deel van verandering.

Conclusie? Zie die weerstand als een vriend in plaats van een vijand, als een wegwijzer in plaats van een obstakel. Dan komt alles goed. Veel succes ermee, en tot het volgende blogartikel dan maar?

…

Geen nood, we zijn er nog, beste lezer. Het klinkt inderdaad vanzelfsprekend en eenvoudig, maar hoe pas je dat in de praktijk toe? Change management is al decennia een belangrijk onderwerp in de bedrijfswereld. Maar …

• Wat werkt er nu voor jouw organisatie?
• Welk model sluit aan bij jouw noden?
• Hoe haal je het meeste uit die weerstand?
• Wat als je nu eens nieuwsgierig bent naar wat er achter de weerstand zit?

Dit is waar de expertise van ELAN Learning haar meerwaarde bewijst. Met onze jarenlange ervaring in professionele opleidingen en ons uitgebreide netwerk van bekwame trainers bieden we jou een traject op maat aan waarin je leert hoe verandering succesvol door te voeren binnen jouw organisatie.

Wij staan voor:

• Persoonlijke aanpak: we luisteren en vertrekken steeds vanuit jouw noden.
• Expertise: onze ervaren trainers delen onze visie en begeleiden jou zonder voorgekauwd lesmateriaal. Iedere klant is anders, dus elke opleiding ook.
• Opvolging: blijkt het in de praktijk toch niet zo eenvoudig om de inzichten van de training toe te passen? Geen nood, je kunt op ons rekenen.
• Betrokkenheid: wij willen een partner zijn in plaats van gewoon een dienstverlener. Daarom blijven we het hele traject lang met jou overleggen.

Wil je graag meer weten over hoe je omgaat met weerstand? Wil je meer inzicht krijgen in verandering en hoe jouw organisatie daar anders mee kan omgaan? Heb je interesse in een training voor jezelf of voor je team? Neem contact op met Cinthia Maes. Zij luistert graag naar jou en werkt samen met jou een traject op maat uit.

Mail: cinthiamaes@elanlearning.com   Tel.: +32 11 79 05 21